Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym

Pobierz tekst ustawy

Ustawa wprowadza szereg istotnych zmian dotyczących funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego. Zmieniono zasady dotyczące kolejności rozpoznawania spraw, wyboru Prezesa Trybunału Konstytucyjnego i odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów. Nowym rozwiązaniem przyjętym w ustawie jest tzw. mechanizm blokujący. Zgodnie z ustawą Trybunał wydaje orzeczenie po niejawnej naradzie sędziów. Jeśli w trakcie narady dotyczącej sprawy, w której Trybunał powinien orzekać w pełnym składzie, co najmniej czterech sędziów zgłosi sprzeciw wobec proponowanego rozstrzygnięcia narada ulega odroczeniu o 3 miesiące.

  • Wyrok
    Wyrok Trybunału Konstytucyjnego (sygn. K 39/16)
    Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym z dnia 22 lipca 2016 r. jest niezgodna z Konstytucją.
  • Stanowisko
    Stanowisko Krajowej Rady Sądownictwa
    Trybunał Konstytucyjny jest jedynym organem władzy publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej mającym kompetencje do ostatecznego i wiążącego wszystkie podmioty rozstrzygania o zgodności prawa z Konstytucją. Krajowa Rada Sądownictwa wyraża obawę, że niektóre z uchwalonych przepisów ustawy z dnia 7 lipca 2016 r. uniemożliwią Trybunałowi wywiązywanie się z tej niezwykle istotnej roli, przez to zmienią ustaloną od wielu lat pozycję ustrojową Sądu Konstytucyjnego, obniżając jego rangę i znaczenie społeczne. Pełen tekst opinii poniżej.
  • Stanowisko
    Stanowisko stowarzyszeń sędziowskich w sprawie projektu nowelizacji ustawy o Trybunale Konstytucyjnym
    Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym z dnia 7 lipca 2016 roku jest kolejnym krokiem władzy ustawodawczej prowadzącym do paraliżu funkcjonowania Trybunału. Zawiera szereg przepisów, które w sposób oczywisty są sprzeczne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, a w tym naruszają konstytucyjną zasadę trójpodziału władzy i prowadzą do dalszego ograniczania niezależności władzy sądowniczej. Pełen tekst stanowiska poniżej.
  • Stanowisko
    Stanowisko Komitetu Helsińskiego i Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka
    Nowa ustawa o TK paraliżuje prace Trybunału Konstytucyjnego. Jest sprzeniewierzeniem się zasadzie trójpodziału władzy i otwiera drogę do nieskrępowanej Konstytucją dyktatury większości parlamentarnej. To zamach na demokrację konstytucyjną. Pełen tekst stanowiska poniżej.
  • Opinia
    Opinia Forum Obywatelskiego Rozwoju (FOR)
    Pomimo senackich poprawek, które mają stworzyć pozory poszukiwania kompromisu, ustawa ta jest kolejną próbą blokowania prac Trybunału. Nie można bowiem budować kompromisu wokół działań, które są albo sprzeczne z Konstytucją, albo rodzą poważne wątpliwości konstytucyjne. Pełen tekst opinii poniżej.
  • Stanowisko
    Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2015 roku – wystąpienie Prezesa Trybunału Konstytucyjnego prof. Andrzeja Rzeplińskiego na plenarnym posiedzeniu Sejmu
    Sprawnie działający Trybunał Konstytucyjny jest nieodłącznym elementem ustroju Państwa Polskiego, ustroju określonym w Konstytucji. Jeśli ten ustrój chce się zmienić, to można to czynić, zmieniając Konstytucję w procedurze przez nią przewidzianej, a nie w drodze paraliżowania organu, który ma strzec przestrzegania tej Konstytucji. To są standardy państw cywilizowanych, a do takich Polska powinna należeć. Pełen tekst wystąpienia poniżej.
  • Apel
    Apel Zespołu Ekspertów Prawnych przy Fundacji Batorego do Prezydenta w sprawie przyjętej przez Sejm nowej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym
    Członkowie działającego przy Fundacji Batorego Zespołu Ekspertów Prawnych apelują do Prezydenta RP o odmowę podpisania ustawy lub o skierowanie jej do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej.

    Rozwiązania zawarte w tej ustawie naruszają niezależność sądu konstytucyjnego, co jest to niezgodne z Konstytucją. Przepisy ustawy stoją również w sprzeczności z rekomendacjami przedstawionym w opinii Komisji Weneckiej z marca 2016 roku. Pełen tekst apelu poniżej.
  • Apel
    Uchwała Krajowej Rady Sądownictwa w przedmiocie nowej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym
    Krajowa Rada Sądownictwa zwraca się do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, jako organu władzy stojącego na straży Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej o rozważenie możliwości wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją ustawy o Trybunale Konstytucyjnym uchwalonej 22 lipca 2016 r. w trybie prewencyjnym – przed jej podpisaniem.
  • Opinia
    Zalecenia Komisji Europejskiej w sprawie praworządności w Polsce
    Przepisy ustawy o Trybunale Konstytucyjnym przyjętej dnia 22 lipca 2016 r. są sprzeczne z wyrokami Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 i 9 grudnia 2015 r. i z opinią Komisji Weneckiej, a także budzą poważne obawy co do poszanowania zasady praworządności.

    W szczególności Komisja zaleca władzom polskim zagwarantowanie, aby Trybunał Konstytucyjny mógł dokonać kontroli zgodności prawa z Konstytucją nowej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym przed jej wejściem w życie. Pełen tekst opinii poniżej.
  • Wniosek
    List Fundacji im. Stefana Batorego do Prezesa Trybunału Konstytucyjnego
    Zdaniem Zespołu Ekspertów Prawnych przy Fundacji im. Stefana Batorego zagadnienia konstytucyjne ważne dla tej ustawy zostały wystarczająco wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Z tego względu Fundacja Batorego stoi na stanowisku, że Trybunał powinien rozważyć możliwość wydania wyroku w tej sprawie tej ustawy na posiedzeniu niejawnym, bez odbycia rozprawy (na podstawie art. 93 ustawy o TK z 2015 roku).
  • Wniosek
    Wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności nowej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z Konstytucją
    Nowa ustawa o Trybunale Konstytucyjnym jest niezgodna z Konstytucją.
  • Wniosek
    Wniosek Pierwszej Prezes Sądu Najwyższego do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności nowej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z Konstytucją
    Nowa ustawa o Trybunale Konstytucyjnym jest niezgodna z Konstytucją.
  • Wniosek
    Wniosek grupy posłów Klubu Platformy Obywatelskiej do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności nowej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z Konstytucją
    Nowa ustawa o Trybunale Konstytucyjnym jest niezgodna z Konstytucją.
  • Wniosek
    Wniosek grupy posłów (Nowoczesna i PSL) do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności nowej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z Konstytucją
    Nowa ustawa o Trybunale Konstytucyjnym jest niezgodna z Konstytucją.
  • Opinia
    Opinia Amicus Curiae Naczelnej Rady Adwokackiej w sprawie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym
  • Opinia
    Opinia Amicus Curiae Naczelnej Krajowej Rady Radców Prawnych w sprawie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym
  • Wyrok
    Wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustawy z 22 lipca o Trybunale Konstytucyjnym
    Niektóre przepisy nowej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym przyjętej przez Sejm 22 lipca są niezgodne z Konstytucją. W szczególności niezgodne z Konstytucją są: zasada badania spraw przez Trybunał Konstytucyjny w kolejności ich wpływu oraz możliwość blokowania wyroku przez czterech sędziów (veto mniejszości). Pełen tekst wyroku poniżej.

    Pełen tekst wyroku wraz z uzasadnieniem poniżej.

  • Komunikat
    Krótkie omówienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 sierpnia opracowane przez Helsińską Fundacji Praw Człowieka
    Trybunał uznał za niekonstytucyjne przepisy dotyczące m.in. zobowiązania prezesa TK do dopuszczenia do orzekania trzech sędziów wybranych na już obsadzone miejsca, wprowadzenia zapisów pozwalających na wybiórcze publikowanie orzeczeń TK. Pełna lista kwestii uznanych za niekonstytucyjne zostały omówione w poniższym tekście.
  • Stanowisko
    List Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka do Specjalnej Sprawozdawczyni ONZ ds. Niezależności Sędziów i Prawników prof. Moniki Pinto na temat obecnej sytuacji w Polsce
    Zdaniem Fundacji trwający od prawie roku kryzys konstytucyjny stwarza poważne zagrożenie dla niezależności całego wymiaru sprawiedliwości.

    Fundacja zwraca się z prośbą do Specjalnej Sprawozdawczyni o przyjrzenie się sytuacji w Polsce i, w miarę możliwości, wypracowania rekomendacji dotyczących zmian legislacyjnych i wydarzeń uderzających w niezależność sędziowską z ostatnich miesięcy.

    Pełen tekst listu w języku angielskim poniżej.
  • Komunikat
    Komunikat Biura TK z 13 września 2016 r. po spotkaniu z Komisją Wenecką.
    13 września 2016 r. w Trybunale Konstytucyjnym złożyła wizytę delegacja Europejskiej Komisji na rzecz Demokracji przez Prawo (Komisji Weneckiej) w ramach przygotowywania opinii w sprawie ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym.

    Przedstawiciele Komisji Weneckiej spotkali się również z trzema Sędziami TK wybranymi w październiku 2015 r. i oczekującymi na złożenie ślubowania.

    Pełen tekst komunikatu poniżej.
  • Stanowisko
    Stanowisko stowarzyszeń sędziowskich w sprawie ustawy z 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym
    Nowa stawa nie kończy kryzysu wokół Trybunału Konstytucyjnego, lecz daje władzy wykonawczej pełną kontrolę nad sądem konstytucyjnym, co stanowi oczywiste naruszenie zasady trójpodziału władzy zawartej w Konstytucji RP i zagraża praworządności.

    Pełen tekst stanowiska poniżej.
  • Opinia
    Raport Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka: Kryzys konstytucyjny w Polsce 2015-2016
    Trwający od 2015 r. kryzys konstytucyjny stwarza poważne zagrożenie dla ochrony praw człowieka, zasady praworządności oraz trójpodziału władzy.

    Raport przedstawia kolejne etapy kryzysu konstytucyjnego mającego dwa aspekty. Pierwszy związany jest z wyborem nowych sędziów Trybunału Konstytucyjnego, a drugi dotyczy zmian w prawie, które mogłyby skutkować sparaliżowaniem prac Trybunału.

    Pełen tekst raportu poniżej.

  • Opinia
    Opinia Europejskiej Komisji na rzecz Demokracji przez Prawo (Komisji Weneckiej) w sprawie ustawy o Trybunale Konstytcujnym
    Tekst tymczasowo dostępny tylko w języku angielskim.

    Komisja stwierdziła, że przepis ustawy nakładający na Prezesa Trybunału obowiązek włączenia do składów sędziowskich trzech sędziów wybranych przez obecny Sejm na miejsca wcześniej prawidłowo obsadzone przez poprzedni Sejm, jest niezgodne z orzecznictwem Trybunału, zasadą rządów prawa i nie rozwiązuje kryzysu konstytucyjnego.

    Ustawa zawiera przepisy, które uniemożliwią Trybunałowi pełnienie roli strażnika Konstytucji oraz naruszają zasadę niezależności sędziów i sądów. Przepisy umożliwiają nadmierną ingerencję władzy wykonawczej i ustawodawczej w sferę sądownictwa.

  • Apel
    Apel 90 organizacji pozarządowych do polskiego Prezydenta i Premier Rady Ministrów wzywających o wdrożenia zaleceń Komisji Europejskiej dotyczących ochrony praworządności
    W styczniu 2016 r. Komisja Europejska rozpoczęła procedurę kontroli praworządności w odpowiedzi na sytuację w Polsce. Pierwszy etap procedury, który trwał od stycznia do lipca 2016 r., stanowił dialog pomiędzy Komisją i polskim rządem, nie przyniósł żadnych rezultatów. W rezultacie 27 lipca 2016 r. Komisja Europejska przyjęła zalecenie dotyczące praworządności w Polsce.

    Dotychczas jednak polskie władzy nie podjęły w tej kwestii żadnych działań.

    Pełen tekst apelu poniżej.

Poselski projekt ustawy o Trybunale Konstytucyjnym - projekt posłów PiS

Pobierz tekst projektu (druk sejmowy nr 558)

Pobierz tekst projektu w wersji przyjętej przez Sejmową Komisję Sprawiedliwości i Praw Człowieka w dniu 24 czerwca 2016 r. (druk nr 691)

  • Opinia
    Opinia Krajowa Rady Radców Prawnych
    Niektóre z rozwiązań dotyczące zasad działania Trybunału Konstytucyjnego stanowią powtórzenie przepisów uznanych przez Trybunał za niezgodne z Konstytucją.

    Proponowane rozwiązania stanowią ponadto przejaw głębokiej ingerencji władzy wykonawczej w funkcjonowanie władzy sądowniczej. Zgodnie z projektem Prezydent i Prokurator Generalny mieliby prawo nie tylko inicjować postępowania przed Trybunałem (tak jak jest obecnie) ale mieliby również wpływ na sposób rozpatrywanie spraw. Sam sposób funkcjonowania Trybuły byłby dysfunkcjonalny, m.in ze względu na to, że rozpatrywanie sprawy nie mogłoby się odbyć wcześniej niż 60 dni od jej wniesienia, gdy sprawy powinny powinny rozpatrywane bez zbędnej zwłoki.
  • Opinia
    Opinia Krajowej Rady Sądownictwa
    Krajowa Rada Sądownictwa zwraca uwagę, że w świetle Konstytucji Trybunał Konstytucyjny jest jedynym organem władzy publicznej, mającym kompetencje do ostatecznego i wiążącego wszystkie podmioty rozstrzygania o zgodności prawa z Konstytucją. Rada wyraża obawę, że niektóre z projektowanych przepisów uniemożliwią Trybunałowi wywiązywanie się z tej funkcji.
  • Opinia
    Opinia Naczelnej Rady Adwokackiej
    Projekt pozostaje w sprzeczności z Konstytucją, w szczególności zasadą samodzielności Trybunału wobec władzy wykonawczej (jako konsekwencji zasady trójpodziału władzy - art. 10 i 173 Konstytucji). Rada zauważa, że kompromis polityczny niezgodny z Konstytucją nie doprowadzi do trwałego rozwiązania problemów prawnych.
  • Opinia
    Opinia Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa
  • Komunikat
    Notatka Biura Trybunału Konstytucyjnego dotycząca analizy poselskiego projektu ustawy o Trybunale Konstytucyjnym w świetle dotychczasowego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego
  • Opinia
    Opinia Sądu Najwyższego
    Projekt ignoruje orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 marca 2016 r. Projektodawcy uznają, że orzeczenie to ich nie wiąże, nie jest powszechnie obowiązujące i nie podlega wykonaniu. Stanowisko to jest niezgodne ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego, Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Komisji Weneckiej. Sejm RP ani tym bardziej grupa posłów nie są uprawni do oceny, czy wyroki Trybunału są wiążące.
  • Stanowisko
    Uwagi Biura Trybunału Konstytucyjnego o głównych problemach prawnych wynikających z projektu ustawy o Trybunale Konstytucyjnym
  • Stanowisko
    Stanowisko Komitetu Helsińskiego i członków zarządu Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka ws. ustawy o Trybunale Konstytucyjnym
    Zdaniem Komitetu Helsińskiego i zarządu HFPC projekt ustawy o Trybunale Konstytucyjnym w wersji z 29 czerwca w trwały sposób paraliżuje ten organ, uzależniając jego bieżące funkcjonowanie (kolejność rozpatrywania spraw i wyznaczanie tempa pracy) od doraźnych, sterujących decyzji Prezydenta, prokuratora generalnego i premiera, zaś na skutek wprowadzenia prawa weta czterech sędziów skutkującego odraczaniem rozpoznania sprawy – w trwały sposób daje możliwość nierozpatrywania spraw niewygodnych dla rządu i kierownictwa politycznego partii rządzącej.
  • Stanowisko
    Stanowisko Zespołu Ekspertów Prawnych przy Fundacji im. Stefana Batorego w sprawie projektu ustawy o Trybunale Konstytucyjnym
    Przyjęcie projektu pogłębi kryzys konstytucyjny poprzez swą jawną niezgodność z Konstytucją. Szczególne zastrzeżenia budzi to, że proponowany projekt zawiera powtórzenie rozwiązań uznanych zarówno przez Trybunał Konstytucyjny, jak i Komisję Wenecką za naruszające zasadę niezależności sądu konstytucyjnego od innych władz. Opinia szczegółowo omawia przepisy projektu, które są niezgodne z Konstytucją.
  • Opinia
    Uwagi Rzecznika Praw Obywatelskich do projektu ustawy o Trybunale Konstytucyjnym
    Analiza projektu ustawy o Trybunale Konstytucyjnym prowadzi do wniosku, że treść proponowanych przepisów w wielu miejscach jest zbieżna z regulacjami uznanymi już przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją, przede wszystkim w wyroku z 9 marca 2016 r. (sygn. akt K 47/15).
  • Apel
    Wystąpienie Prezesa TK prof. A. Rzeplińskiego na posiedzeniu Sejmu 5 lipca br, podczas debaty w II. czytaniu projektu ustawy o Trybunale Konstytucyjnym
    Projekt ustawy o Trybunale Konstytucyjnym zakłada uzależnienie Trybunału Konstytucyjnego od woli innych władz i uniemożliwia mu sprawne działanie. Tym samym faktycznie znosi jego rolę jako strażnika Konstytucji, będącej najwyższym prawem Rzeczypospolitej.
  • Apel
    Uchwała Polskiego Towarzystwa Prawa Konstytucyjnego
    Z zasady państwa prawa wynika prymat prawa nad polityką. Trybunał Konstytucyjny powinien mieć pełną zdolność do wykonywania swoich konstytucyjnych kompetencji.
    Polskie Towarzystwo Prawa Konstytucyjnego apeluje o szybkie rozwiązanie sporu w duchu i zgodnie z obowiązującą Konstytucją.
  • Opinia
    Opinia Biura Trybunału Konstytucyjnego - uwagi o głównych problemach prawnych wynikających z projektu ustawy o Trybunale Konstytucyjnym
  • Stanowisko
    Stanowisko Kampanii przeciw Homofobii
    Kampania wyraża zaniepokojenie działaniami partii rządzącej, która zmierza do pozbawienia Trybunału Konstytucyjnego niezależności. Trybunał pełni w państwie rolę bezpiecznika. Chroni m.in. przed wprowadzaniem przepisów naruszających prawa człowieka, w tym prawa osób LGBT. Niezależności Trybunału jest gwarancją utrzymania standardu ochrony praw osób LGBT w Polsce.